nl

Overuren: wat mag, wanneer mag het en wat zijn de sancties?

Publicatiedatum: 16/05/17
Overuren: wat mag, wanneer mag het en wat zijn de sancties?

Elke werkgever zal af en toe moeten vaststellen dat er extra prestaties nodig zijn van het personeel om het werk tijdig te kunnen voltooien. Hiervoor kan beroep gedaan worden op interim-arbeid, maar vaak is (of lijkt) het eenvoudiger om de werknemers bijkomend in te schakelen en hun overuren te laten presteren. In dit artikel willen wij u graag enkele tools aanreiken om dit op een legale manier te organiseren.

De arbeidsduurreglementering is in België immers behoorlijk strikt en voorziet bijvoorbeeld in een verbod op het laten presteren van meer dan 8 uren per dag of 40 uren per week. De 40-urenwerkweek werd eerder al herleid naar een 38-urenwerkweek, al dan niet in de vorm van een 40-urenweek met één ADV-dag per maand.

Overuren mogen dan ook wettelijk gezien niet, of minstens niet zomaar, gepresteerd worden.

Enkel in uitzonderlijke en bij wet voorziene omstandigheden mogen overuren gepresteerd worden, zoals bijvoorbeeld indien er sprake is van de 'buitengewone vermeerdering van werk' of 'onvoorziene omstandigheden', alsook de 'dringende noodzakelijkheid van de uit te voeren werken' en de 'inventarisatiewerken'.

Dit betekent echter geenszins dat bijkomend gepresteerde uren automatisch geacht worden niet te bestaan en dus bijgevolg niet vergoed zouden moeten worden. Alle gepresteerde overuren geven in regel recht op overloon voor uren gepresteerd boven de (dag)grens of de weekgrens die afhankelijk van de reden van het overwerk anders is. Daarenboven heeft de werknemer in de regel recht op inhaalrust voor de door hem gepresteerde overuren.

Voor buitengewone vermeerdering en onvoorziene noodzakelijkheid bedragen deze grenzen 9 uur per dag of 38/40 uren week (afhankelijk van het aanwezig zijn van een ADV-regeling). De absolute maximumgrens voor dergelijke prestaties bedraagt 11 uur per dag en 50 uur per week.

Om wanpraktijken tegen te gaan, voorziet de wet ook in een voorafgaande toelating van de sociale inspectie (bij buitengewone vermeerdering). Inbreuken hierop kunnen gesanctioneerd worden met sociale strafsancties.

Naast deze administratieve formaliteit dient u eveneens het gewijzigd werkrooster minstens 24 uur op voorhand aan te plakken in uw onderneming en de VDAB vervolgens in te lichten van het aantal werknemers dat overuren heeft gepresteerd in de vorige maand wegens buitengewone vermeerdering op het werk, alsook de verhouding van het aantal overuren ten opzichte van de normale arbeidsduur.

Bij onvoorziene omstandigheden dient voorafgaandelijk toelating gevraagd te worden aan de vakbondsafvaardiging of hen minstens achteraf gemeld worden indien he tonmogelijk was voorafgaandelijk het akkoord te vragen. Indien er geen vakbondsafvaardiging aanwezig is in uw onderneming, achteraf de sociale inspectie geïnformeerd worden dat er en hoeveel dergelijke meer-uren werden gepresteerd.

De werknemer kan daarnaast voor een beperkt aantal uren afstand doen van zijn recht op inhaalrust en de uitbetaling van zijn overuren vragen, ten belope van het normale uurloon en de overloontoeslag van 50 of 100 %. Hiervoor moet hij zijn toestemming verlenen uiterlijk aan het einde van de maand waarin de overuren werden gepresteerd.

Het aantal uren dat een werknemer op die manier kan laten uitbetalen, is afhankelijk van de situatie of er op ondernemingsvlak, dan wel op sectoraal vlak een cao werd gesloten die het wettelijk voorziene aantal overuren (91 uren) uitgebreid heeft tot 130 of 143 uren.

Wanneer uw onderneming echter herhaaldelijk met piek-, maar ook dal-momenten geconfronteerd wordt, bijvoorbeeld naar aanleiding van een beurs-seizoen, kan het nuttiger zijn om een flexibele arbeidsregeling in te voeren in uw onderneming zoals de 'kleine flexibiliteit'. Via een (sector)cao of via de aanpassing van het arbeidsreglement kunnen er vervolgens “piekroosters" worden ingevoerd, waardoor het mogelijk is om tijdelijk de arbeidsprestaties op te drijven met twee uur extra per dag, met een maximum van 45 uren per week.

In ruil zullen er later, of eerder op het jaar, dalroosters moeten ingevoerd waarin de meer gepresteerde uren worden gecompenseerd en gerecupereerd. Hierdoor is er slechts sprake van inhaalrust en worden er tijdelijk meer-uren gecompenseerd zonder hiervoor overloon verschuldigd te zijn. Hiervoor telkens een week voordien de aangepaste uurrooster worden aangeplakt.

Daarnaast is er een mogelijkheid, indien deze flexibele arbeidsregeling onvoldoende antwoord biedt op de vraag, om de 'grote flexibiliteit' in te voeren die afhankelijk van de sector waarin uw onderneming actief is andere grenzen invoert.

Horeca-ondernemingen op hun beurt kunnen dan weer genieten van de 300 of 360 'netto-overuren', afhankelijk of er al dan niet een witte kassa is, die eveneens mits toestemming van de werknemer gepresteerd kunnen worden en zelfs zonder overloon als gepresteerde overuren mogen uitbetaald worden. De overuren worden 'netto' uitbetaald, zonder bijkomende patronale RSZ-bijdragen.

Deze overuren kunnen echter enkel worden ingezet indien er sprake is van een buitengewone vermeerdering of van onvoorziene omstandigheden en dit voor maximaal 143 uren in een periode van vier maanden.

Hierbij kan het niet-naleven van de meldingsplicht zwaardere gevolgen hebben. Niet enkel stelt de onderneming zich bloot aan de administratieve geldboetes, anderzijds heeft de sociale inspectie de mogelijkheid om de 360 overuren te verwerpen en alsnog de bijpassing van 50 of 100 % en de verschuldigde RSZ eisen.

De Wet Wendbaar Werk voerde dan weer de mogelijkheid in om, op verzoek van de werknemer en zonder dat er sprake moet zijn van een buitengewone vermeerdering of onvoorziene omstandigheden, tot 100 overuren per jaar te laten presteren die niet moeten ingehaald worden op een later ogenblik, en zonder dat er bijkomende meldingen moeten gebeuren aan de sociale inspectie. Enkel het overloon is verschuldigd, te betalen op het einde van de betaalperiode.

De werknemer moet hiervoor wel zijn toestemming geven, en dit voor het daadwerkelijk presteren van deze overuren. De toestemming moet schriftelijk gebeuren, geldt voor een periode van zes maanden en is hernieuwbaar. Deze toestemming kan eenvoudig via bijlage toegevoegd worden aan de arbeidsovereenkomst.

Deze “vrijwillige" overuren zijn te combineren met de gewone overuren, waarvan er maximaal 143 gepresteerd mogen worden alvorens verplicht inhaalrust toegekend moet worden en waarbij de vrijwillige overuren vanaf het 26e uur meetellen. Bij sector-cao kan beslist worden dat de eerste 60 vrijwillige overuren buiten schot gehouden worden.

Besluit

De huidige Arbeidswetgeving biedt een allegaartje aan mogelijkheden om meer uren te laten presteren, zonder dat er sprake is van zwartwerk. De specifieke mogelijkheden zijn sterk afhankelijk van de sector waarin u actief bent en de specifieke noden van uw bedrijf. Wij staan u uiteraard graag bij in uw zoektocht naar een accuraat en sluitend antwoord dat beantwoordt aan uw wensen.

Meer over arbeids- en sociaalzekerheidsrecht

Met cookies werkt deze website vlot en kunnen we u inhoud op maat tonen. Als u verder surft of op "Ja, ik accepteer cookies" klikt, dan aanvaardt u deze cookies. Meer informatie