nl

De toepassing van niet-concurrentiebedingen bij werknemers: geen evidentie!

Publicatiedatum: 13/12/16
De toepassing van niet-concurrentiebedingen bij werknemers: geen evidentie!

De principes van 'vrijheid van concurrentie' en 'vrijheid van handel' zitten diepgeworteld in ons rechtssysteem als componenten van de vrijemarkteconomie. Toch trachten ondernemingen die vrijheid van concurrentie vaak aan banden te leggen om zo hun marktpositie te vrijwaren. Een vaak voorkomende toepassing van die concurrentiebeperking vinden we terug in het niet-concurrentiebeding voor werknemers. Dergelijke bedingen worden zeer vaak in de arbeidsovereenkomst opgenomen om te vermijden dat de werknemer na zijn tewerkstelling zijn bij de werknemer vergaarde kennis of verzamelde cliënteel zou aanwenden om zijn voormalige werkgever te 'concurreren'. De toepassing van dergelijke niet-concurrentiebedingen is echter niet vanzelfsprekend en gekoppeld aan verschillende voorwaarden, zoals zal blijken uit de onderstaande bijdrage.

1 Niet-concurrentiebeding: ontleding van het begrip

Het gaat om een beding waarbij de werknemer zich ertoe verbindt om, bij zijn vertrek uit de onderneming, geen soortgelijke activiteiten uit te oefenen, hetzij door zelf een onderneming uit te baten (opstarten van een activiteit als zelfstandige), hetzij door in dienst te treden bij een concurrerende werkgever waardoor hij de mogelijkheid heeft de onderneming die hij heeft verlaten nadeel te berokkenen door de kennis die eigen is aan die onderneming, en die hij op industrieel of op handelsgebied in de onderneming heeft verworven, voor zichzelf of voor een concurrerende firma aan te wenden.

In dit artikel wordt enkel het niet-concurrentiebeding voor een werknemer behandeld. De toepasselijke regels inzake niet-concurrentie bij een handelsagent of handelsvertegenwoordiger komen hier dan ook niet aan bod.

2 Geldigheidsvoorwaarden en uitwerkingsvoorwaarden

De wetgever heeft zowel geldigheidsvoorwaarden gekoppeld aan het niet-concurrentiebeding alsook uitwerkingsvoorwaarden.

2.1 Geldigheidsvoorwaarden

Om geldig te zijn moet het niet-concurrentiebeding:

  • schriftelijk zijn vastgesteld (bij de indiensttreding of later);
  • betrekking hebben op een arbeidsovereenkomst waarin het bruto-jaarloon meer bedraagt dan € 33.221 op het ogenblik van de verbreking van de arbeidsovereenkomst.

    Daarbij geldt het volgende onderscheid:


    • Bruto-jaarloon tussen € 33.221 en € 66.441: het beding is maar geldig wanneer een CAO werd gesloten die de functies aanduidt waarvoor een niet-concurrentiebeding kan worden toegepast (bijvoorbeeld in de sector van het hotelbedrijf).
    • Bruto-jaarloon van meer dan € 66.441: het beding is altijd geldig behalve voor de functies die bij cao werden uitgesloten.
  • betrekking hebben op soortgelijke activiteiten;
  • geografisch beperkt zijn tot de plaatsen waar de werknemer de werkgever werkelijk concurrentie kan aandoen (en in geen geval buiten het nationaal grondgebied);
  • niet langer lopen dan 12 maanden vanaf de dag dat de dienstbetrekking een einde heeft genomen;
  • voorzien in de betaling van een enige en forfaitaire compensatoire vergoeding door de werkgever wanneer die werkgever, binnen 15 dagen na het einde van de arbeidsovereenkomst, niet afziet van de effectieve toepassing van het concurrentiebeding. Deze vergoeding moet overeenstemmen met het loon verschuldigd voor de helft van de periode waarin de werknemer geen concurrentie mag verrichten.

Alle geldigheidsvoorwaarden zijn voorgeschreven op 'straffe van nietigheid'. De miskenning van één van bovenvermelde voorwaarden maakt het gehele niet-concurrentiebeding nietig. In dat geval kan de werknemer ervoor opteren om de nietigheid in te roepen en volop in concurrentie te treden met zijn ex-werkgever, dan wel om de door de werkgever verschuldigde compensatoire vergoeding te vorderen.

2.2 Uitwerkingsvoorwaarden

Een geldig niet-concurrentiebeding verkrijgt uitwerking wanneer de arbeidsovereenkomst een einde neemt na de eerste 6 maanden vanaf de aanvang ervan indien:

  • Er een ontslag is op initiatief van de werkgever om een dringende reden in hoofde van de werknemer;
  • Er een ontslag is op initiatief van de werknemer zonder dringende reden in hoofde van de werkgever;
  • Partijen het overeenkomen in onderling akkoord;
  • Bij het verstrijken van de termijn of door de voltooiing van het overeengekomen werk.

Het niet-concurrentiebeding heeft bijgevolg geen uitwerking:

  • hetzij ingeval van beëindiging gedurende de eerste 6 maanden vanaf de aanvang van de overeenkomst;
  • hetzij, na afloop van deze duur van 6 maanden, ingeval van ontslag op initiatief van de werkgever zonder dringende reden in hoofde van de werknemer;
  • hetzij, na afloop van deze duur van 6 maanden, ingeval van ontslag op initiatief van de werknemer wegens een dringende reden in hoofde van de werkgever.

3 Gevolgen van de overtreding van een geldig niet-concurrentiebeding: terugbetaling compensatoire vergoeding + bijkomende vergoeding als schadeloosstelling

Wanneer de werknemer een geldig niet-concurrentiebeding dat tevens uitwerking heeft, overtreedt, moet hij de enige en forfaitaire compensatoire vergoeding terugbetalen aan de werkgever. Daarnaast dient de werknemer in dat geval een gelijkwaardig bedrag als schadeloosstelling betalen. De rechter kan het bedrag van deze vergoeding eventueel verminderen of vermeerderen, rekening houdend met de veroorzaakte schade en met de werkelijke duur van de periode tijdens welke het beding werd nagekomen.

Besluit

Indien u uw werknemers wil verhinderen om na hun vertrek met uw onderneming in concurrentie te treden, dan is het implementeren van een niet-concurrentiebeding in de arbeidsovereenkomst een handig en bijna essentieel instrument. Zorg er echter voor dat het niet-concurrentiebeding beantwoordt aan de wettelijk bepaalde geldigheidsvoorwaarden en leef ook steeds de uitwerkingsvoorwaarden na. Zo niet loopt u het risico dat het niet-concurrentiebeding geen uitwerking verkrijgt of dat de werknemer de nietigheid ervan inroept, waardoor u mogelijks wel gehouden zal zijn tot betaling van de compensatoire vergoeding in gevallen waarin u als onderneming liever geen uitwerking had gegeven aan het niet-concurrentiebeding. Alleen door de verschillende voorwaarden na te leven houdt u als onderneming zelf de touwtjes in handen.

Meer over arbeids- en sociaalzekerheidsrecht

Met cookies werkt deze website vlot en kunnen we u inhoud op maat tonen. Als u verder surft of op "Ja, ik accepteer cookies" klikt, dan aanvaardt u deze cookies. Meer informatie